1. “Hadde boyunca” demeden önce büküm çizgisinin RD ile ilişkisini belirtin
Hadde yönü RD, malzemenin haddeleme sırasındaki ilerleme yönüdür. Büküm çizgisi açınımdaki büküm yerini gösterir ve büküm ekseni boyunca uzanır; flanşın kalkarken yaptığı hareketle aynı değildir. Basit bir doğrusal bükümün yerel kesitinde dış katmanlar çekmeye, iç katmanlar basmaya maruz kalır. Dış taraftaki başlıca çekme uzaması büküm çizgisine diktir.
“RD boyunca bükme” iki anlama gelebilir: büküm çizgisinin RD boyunca uzanması veya malzemenin RD boyunca eğilip uzaması. Bu eksenler arasında dik açı vardır. JX Advanced Metals, ekseni RD'ye dik olan bakır alaşımı bükümünü Good Way olarak adlandırır; Materion'un bakır şerit kılavuzunda Good Way yönü için longitudinal kullanılır. Farklı tedarikçilerin verilerini okurken tek bir sözcüğü çevirmek yerine yön şemasını ve deney tanımını kontrol edin. JX Advanced Metals: büküm yönü; Materion: bakır alaşımı şeritlerin şekillendirilebilirliği.
| Belirlenecek yön | Çizime veya kayda yazılacak bilgi | Yerine kullanılamayacak bilgi |
|---|---|---|
| Malzemenin hadde yönü | RD oku, dayanağı ve ilişkili ana malzeme kimliği | Parçanın uzun kenarı veya makinenin besleme yönü |
| Her büküm çizgisi | A veya B gibi bir tanımlayıcı ve RD ile ilişkisi | Yalnızca “hadde boyunca” veya “haddeye enine büküm” |
| Bükümün dış tarafı | Bu işlemde hangi yüzün çekmeye maruz kalan dış yüz olduğu | Yalnızca parçanın ön yüzü veya görünür yüzü |
| Dekoratif yön | Fırçalama, doku veya koruyucu film oklarının anlamı | Tedarikçi doğrulamadan bunu RD saymak |
2. Bir yön şemasını iki büküm durumuyla eşleştirin
Düz sacda RD'nin X boyunca olduğunu varsayın. A büküm çizgisi Y boyunca uzandığından RD'ye diktir; B çizgisi X boyunca uzandığından RD'ye paraleldir. Gösterilen basit doğrusal bükümlerde A'nın dış katmanları başlıca X, B'ninkiler Y yönünde uzar. Şema yalnızca yönleri karşılaştırır; malzeme, yarıçap veya başarılı deney sonucu belirtmez.
Haddelenmiş malzeme farklı yönlerde farklı plastik şekil değiştirme davranışı gösterebilir; bu yön bağımlılığına anizotropi denir. Soğuk şekillendirme miktarı bakır şeritteki yön bağımlılığını etkileyebilir. Bir yönde daha iyi şekillendirilebilirlik, diğer yönün hiç işlenemeyeceği anlamına gelmez. Kararı gerçek kalite ve malzeme durumunun verileri ile parçayı temsil eden doğrulamaya dayandırın.
SSAB, özel çeliklerinde mümkünse büküm çizgisinin RD'ye enine yerleştirilmesini önerir; ancak Strenx şerit garantisi tablosunda iki yönde aynı nihai iç yarıçap şartına sahip ürünler de vardır. Garanti ayrıca ürünü, kalınlığı ve bükme koşullarını tanımlar. Bu nedenle “RD'ye dik her zaman daha iyidir” sözü her çelik, alüminyum veya bakır alaşımına uygulanamaz; yüksek dayanımlı bir çeliğin yarıçap katları da sıradan ince saca aktarılamaz. SSAB: özel çeliklerin bükmeye hazırlanması; SSAB: Strenx bükme garantileri ve koşulları.
3. Malzeme raporundaki L ve T'nin hangi ekseni anlattığını belirleyin
Sac çekme deneyinde L genellikle numunenin çekme ekseninin RD'ye paralel olduğunu, T ise sac düzlemi içinde RD'ye dik olduğunu belirtir. RISE'ın sac deney açıklamasında RD'ye göre boyuna, enine ve çapraz numuneler kullanılır. Bunlar numune alma ve yükleme yönleridir; parçanın büküm çizgisi yönü değildir. RISE: alüminyum sac çekme deneyi.
Şekil 1'de A'daki başlıca dış çekme yönü L çekme numunesinin ekseniyle örtüşür; buna karşılık A büküm çizgisi RD'ye diktir. Bu eşleştirme yalnızca yönü tanımlar. Tek eksenli çekme deneyi bükme deneyine eşdeğer değildir; uzama değeri de parçanın kullanılabilir büküm yarıçapını doğrudan belirlemez.
“Boyuna/enine bükme” tablosunda başlıkların numune boyunu, çekme yönünü yoksa büküm eksenini mi anlattığını öğrenin. Tedarikçiden RD, numune ve büküm çizgisini birlikte çizmesini istemek, “lif yönü” üzerine konuşmaktan çoğu zaman daha açıktır. Tabloları karşılaştırmadan önce kalite, malzeme durumu, kalınlık, numune genişliği, büküm açısı, deney yöntemi ve yüzey değerlendirme ölçütlerini de eşleştirin. Pürüzlülüğü, portakal kabuğu görünümünü ve gözlenen çatlakları ayrı kaydedin. KME: Bakır Malzemeler, sayfa 52, bükme değerlendirmesi.
4. Dilme, yerleşim ve taslak taşıma boyunca yönü aktarın
Ana rulonun veya levhanın RD dayanağını belirleyin; ardından bunu dilinmiş rulolara, boy kesilmiş saclara, taslaklara ve kullanılabilir artıklara aktarın. İşaretler işlem payına, etikete veya kontrollü yerleşim çizimine konabilir; ancak gerçek malzemeyle örtüşmeli ve kritik yüzeyleri ya da büküm bölgelerini çizmemelidir. Ana malzeme kimliği hangi partiden geldiğini, RD ise yönünü söyler. İkisinin görevleri farklıdır.
Sabit ana levha üzerinde parça konturunu 90° döndürmek, RD'ye dik bir büküm çizgisini paralel hâle getirebilir. Taslak kesildikten sonra tamamını 90° döndürmek malzeme yönünü de döndürür; çizgiyle RD arasındaki açı aynı kalır. Makinedeki yükleme konumu değişti diye makinenin uzun ekseni boyunca yeni bir RD oku çizilemez.
Bir parçada birbirine dik iki büküm çizgisi grubu varsa, her ikisi aynı RD'ye dik olamaz. Bütün parçaya “tüm bükümler haddeye enine” yazmak yerine grupları ayrı kontrol edin. Çapraz yerleşim yalnızca çizgilerin açılarını değiştirir; iki grubun da sorunsuz şekilleneceğini kanıtlamaz. Gerekiyorsa malzeme durumu, yerel geometri veya işlem değişikliklerini karşılaştırın.
| Yön örneği: RD, X boyunca | Açınımdaki ilişki | İşlem incelemesinde sorulacak soru |
|---|---|---|
| A bükümü, çizgi Y boyunca | A, RD'ye dik | Seçilen malzeme ve takımlarla dış yüzey ve iki uçtaki kesilmiş kenarlar şartları karşılıyor mu? |
| B bükümü, çizgi X boyunca | B, RD'ye paralel | Bu yön için malzeme dayanağı ve parçayı temsil eden doğrulama var mı? |
| Ana levhada konturun tamamını 90° döndürme | A ve B'nin RD ile ilişkileri yer değiştirir | Yeni yerleşim her büküm için doğrulanmış koşulları karşılıyor mu? |
Yön bilinmiyorsa “RD doğrulanacak” yazın; tedarik işaretlerini ve kesim kayıtlarını izleyin. Sacın uzunluğu, fırça izleri ve koruyucu film okları RD'yi kendiliğinden kanıtlamaz. Bir oku ancak anlamı ve nasıl aktarıldığı doğrulandıktan sonra kullanın. İki yönlü denemeler bu partinin davranışını karşılaştırabilir; ancak daha kolay bükülen yön tek başına gerçek RD'yi göstermez.
5. Çatlamada yönün etkisini sınayın
Önce çatlağın başlangıcını bulun: bükümün dış yüzeyinin ortası, iki uçtaki kesilmiş kenarlar, delik ağzı veya önceden var olan bir çizik. Yüzey hasarı, kenar durumu ve takım ayarı da çatlamayı etkiler. Yönle birlikte kesme yöntemi, çapaklı yüzün konumu veya malzeme partisi değişirse sonuç yalnızca RD'ye bağlanamaz.
Karşılaştırılabilir bir kontrol planında RD'si bilinen, izlenebilir malzemeden geometrisi aynı iki numune grubu hazırlanır; yalnızca büküm çizgisinin RD ile ilişkisi değiştirilir. Malzeme durumunu, kalınlık aralığını, yüz yönünü, kenar hazırlığını, takımları ve şekillendirme ayarlarını sabit tutun; eşitlenemeyen koşullardaki farkları açıkça kaydedin. Numune sayısını, kontrol yöntemini ve kabul ölçütlerini önceden kararlaştırın.
| Karşılaştırma kaydı | A grubu: çizgi RD'ye dik | B grubu: çizgi RD'ye paralel |
|---|---|---|
| Ana malzeme, kalite, durum ve ölçülen kalınlık | Gerçek kayıtları girin | Karşılaştırılabilirliği kontrol edin |
| Çekme yüzü, kesme yöntemi ve çapak durumu | Gerçek kayıtları girin | Aynı tutun veya farkları belirtin |
| Takımlar, bükme ayarları ve yük kalktıktan sonraki şekil | Takımları, ölçülen açıyı ve iç yarıçapı kaydedin | Sonuçları aynı esasla kaydedin |
| Dış büküm yüzeyi, iki uç kenarı ve mevcut izler | Yerleri, fotoğrafları ve kontrol koşullarını kaydedin | Aynı yöntemle inceleyin |
| Sonuç ve geçerli olduğu kapsam | Kararlaştırılan ölçütlere göre doldurun | Bu parça yönünü destekleyip desteklemediğini belirtin |
Bu boş bir kayıt formatıdır; hangi grubun geçeceği önceden belirlenmemiştir. Kontrollü koşullarda yönle tutarlı farkların tekrarlanması, yönü etken olarak belirlemek için daha güçlü dayanak sağlar. Her iki grupta benzer kesilmiş kenarlar çatlıyorsa kenarı ve yerel şekillendirme koşullarını incelemeyi sürdürün. Yön değişikliği çatlağı giderse bile bitmiş geometride diğer bükümleri ve montaj şartlarını doğrulayın.
6. Onaylanan yönü sonraki malzeme partisine taşıyın
Numune onayından sonra kalite ve malzeme durumunu, RD dayanağını, açınım revizyonunu, izin verilen yerleşim dönüşlerini ve kritik bükümlerin doğrulama kayıtlarını birlikte saklayın. Yeni malzeme alırken, rulo değiştirirken, artık kullanırken veya yerleşimi güncellerken koşulları yeniden kontrol edin. Uygun numunenin tek bir fotoğrafı, sonraki taslakların aynı yönde olduğunu göstermez.
Açınım hesapları ve takım geometrisi için sac bükme DFM kılavuzunu; farklı levha ölçülerinde satın alınan miktar ve kullanım oranı için sac boyutu ve yerleşim teklifi kılavuzunu kullanın. Önce parçanın nasıl yerleştirilebileceğini ve her büküm çizgisinin hangi malzeme yönüne karşılık geldiğini belirleyin.
RD henüz doğrulanmadıysa parça çizimi, eskiz veya çatlak fotoğraflarıyla başlayın. Çatlak yerini, bilinen malzemeyi ve kullanımını işaretleyin; eksik malzeme durumu veya yön bilgisini “doğrulanacak” olarak belirtin. Somut bir konumu ve işlem koşullarını kontrol etmek, yalnızca sacın “hadde boyunca” çatlayıp çatlamadığını sormaktan daha açık bir sonraki adım sağlar.